Starożytność na maturze z historii – zapomniana epoka?

Z analizy tematów rozprawek , które pojawiają się na maturze z historii wynika, że starożytność jest epoką pomijaną. Temat „starożytny” pojawił się raz … w Informatorze maturalnym. Czy zatem jest to epoka, której nie trzeba się uczyć? Trzeba, decydują o tym zadania testowe w pierwszej części arkusza.

Statystycznie rzecz ujmując …

W arkuszach maturalnych zadań ze starożytności jest 3-4. Można za nie otrzymać 5 pkt (choć w maju 2023 r. – 4 pkt), co stanowi zaledwie 8% łącznej liczby punktów możliwych do uzyskania. To niewiele. Tradycyjnie epokę dzieli się w podręcznikach na 3 działy: Starożytny Wschód, Grecja, Rzym. Jakie to ma przeniesienie na tematykę zadań?

Jak widzimy w tabeli, raz pojawiły się „Pradzieje” (Prehistoria). Było to w roku 2023 (Rozstrzygnięcie neolit/paleolit na podstawie rekonstrukcji osady Çatalhöyük). W pozostałych przypadkach liczba zadań z poszczególnych podokresów starożytności odpowiada mniej więcej objętości rozdziałów w podręczniku. Dominacja Rzymu jest więc pozorna.

Jakie zagadnienia pojawiają się w zadaniach?

Przyjrzyjmy się najpierw szczegółowo

Starożytny Wschód:

• Malowidło egipskie, rolnictwo i mumifikacja
• Zburzenie Jerozolimy przez Nabuchodonozora i judaizm
• Analiza reliefu i korony zjednoczonego Egiptu pod rządami faraona Narmera
• Analiza porównawcza i identyfikacja mitów kosmogonicznych Egiptu, Grecji i Izraela
• Fotografia egipskiego naczynia kanopskiego, funkcja mumifikacji i wiara w życie pozagrobowe
• Przyporządkowanie odkrycia kamienia z Rosetty w Egipcie oraz Terakotowej Armii w Chinach do punktów na mapie
• Identyfikacja pisma klinowego/hieratycznego na podstawie fragmentu tekstu źródłowego

W tej części popularny jest starożytny Egipt i religia. Dość często pojawiają się źródła ikonograficzne. Jak w tej wiązce zadań z maja 2026 r.

Subiektywnie patrząc pytania są dość łatwe do odpowiedzi.

Starożytna Grecja:

• Cechy demokracji ateńskiej w mowie Peryklesa
• Bunt w koloniach jońskich w tekście Herodota a mapa państw diadochów
• Identyfikacja ustrój Sparty/Aten oraz pojęcia Areopag/eforowie
• Porównanie mowy Aleksandra Wielkiego do żołnierzy z mapą podziału imperium
• Sąd skorupkowy/ostracyzm – powiązanie ostrakonu z postacią Kimona i Klejstenesa jako reformatora
• Reformy Efialtesia, Peryklesa i pobyt św. Pawła w Atenach – znajomość chronologii
• Bitwa pod Maratonem, odczytywanie tras wyprawy perskiej na mapie i ustrój demokratyczny Aten
• Zadanie typu prawda/fałsz weryfikujące poglądy Sokratesa na tle filozofii greckiej

W tej części może dziwić mała obecność wielkiej kultury greckiej. Najwidoczniej autorów pytań bardziej kręcą wojny … Pytania są dość złożone.

Ta wiązka zadań wymaga: rozpoznania w źródle wojny z roku 490 BC, identyfikacji jej na mapie i określenia, jaki ustrój polityczny panował w Atenach w trakcie trwania konfliktu.

Starożytny Rzym:

• Chrześcijaństwo w cesarstwie rzymskim i edykt mediolański
• Gajusz Juliusz Cezar i wybuch wojny domowej
• Rozstrzygnięcie i analiza mapy wojen Rzymu z Kartaginą
• Przejście od republiki do pryncypatu Oktawiana Augusta, identyfikacja urzędów konsula i trybuna ludowego
• Akwedukt Pont du Gard i rozpoznawanie rzymskich cech konstrukcyjnych
• Zadanie chronologiczne typu prawda/fałsz dotyczące Oktawiana Augusta
• Analiza planu bitwy pod Akcjum i opisu wojny domowej Cezara z Pompejuszem oraz rzymskie osiągnięcia kulturowe
• Analiza tekstu autobiografii Res Gestae Oktawiana Augusta i mapy granic rzymskich

Jak widać z całej historii starożytnego Rzymu autorzy najbardziej pokochali Juliusza Cezara, Oktawiana Augusta i upadek republiki rzymskiej. Trudno się dziwić, George Lucas też szukał tutaj inspiracji, tworząc swoją gwiezdną epopeję. W mojej opinii pytania z Rzymu są dość łatwe, najbardziej bodaj złożone pojawiło się w 2023 r.

W jednej wiązce badana jest znajomość zakresu kompetencji urzędu cenzora, umiejętności czytania mapy (a w szczególności jej legendy) i wiedzy na temat przebiegu wojen punickich.

Uczyć się, czy nie uczyć? Oto jest pytanie

1. Uczyć się należy wszystkiego, jeśli myśli się o osiągnięciu wyniku 70%+. W przypadku syndromu krótkiej kołdry, kiedy czasu lub sił braknie, najlepiej przerzucić powtórzenie starożytności na sam koniec przygotowań, czyli na kwiecień.
2. Uczyć się z repetytorium, a z podręcznika powtórzyć sobie tylko mapy i ilustracje.
3. Zrobić wróżbę (z lotu ptaków): czy permanentny brak starożytność w tematach wypracowań oznacza 1) faktyczną rezygnację z tej epoki 2) nieuchronne zbliżanie się matury, na której starożytność pojawi się jako pierwszy temat wypracowania maturalnego.

Zobacz także: Tematy maturalne z historii – baza tematów wypracowań