Kuć, czy nie kuć – jak skutecznie uczyć się historii

Ustalmy może na początku co rozumiemy pod pojęciem „kucie”. To popularne określenie skomasowanego uczenia się, a więc skupienia nauki w krótkim czasie na powtarzaniu treści, które chcemy opanować. Mamy np. 50 dat do nauczenia się i powtarzamy je do skutku, aż nie nauczymy się wszystkich. Proste. Jest to metoda tak stara jak sama szkoła. I przydatna, ale niekoniecznie do przygotowania się do matury. Dlaczego? Bo wkuwanie jest dobre, kiedy uczysz się do sprawdzianu, który odbędzie się bezpośrednio po zakończeniu nauki. Badania naukowe wykazały, że skomasowane uczenie prowadzi do lepszych wyników z testu następującego bezpośrednio po zakończeniu nauki, ale wiąże się z szybszym zapominaniem.

Pamięć jest zawodna i … krzywa

Krzywą zapominania opisał niemiecki psycholog Hermann Ebbinghaus, który wyniki swoich eksperymentów przedstawił w książce Über das Gedächtnis („O pamięci”) w 1885 roku. Ustalił, że zapominanie przebiega nierównomiernie: początkowo jest szybkie, później stopniowo zwalnia.

Badanie jest bardzo stare, ale we współczesnej nauce poddawane – z podobnymi rezultatami – replikacji. Wkujemy i … zaczynamy zapominać (zakuj, zalicz, zapomnij). Jak już wspominałem, w przypadku sprawdzianu zadziała, ale nie jesteśmy w stanie wkuć 2 tys. stron podręczników (tyle liczą mniej więcej cztery podręczniki z historii na poziomie rozszerzonym), czy 500 stron repetytorium na tydzień przed maturą.

Co robić?

Jak widzimy na infografice – kolejne powtórzenia powodują nie tylko przywrócenie poziomu wiedzy, ale również wolniejszy jej ubytek i większy trwały „osad”. I tu przechodzimy do kluczowej tezy tego artykułu: w kolejnych powtórzeniach starajmy się stosować testowanie naszej wiedzy. Podejmując wysiłek przywołania z pamięci informacji nie tylko ustalamy, co zapamiętaliśmy, ale zmuszając mózg do większego wysiłku, osiągniemy lepsze utrwalenie informacji. Dlaczego kucie wydaje się więc skuteczne? Zdaniem naukowców (Carpenter, Pan i Butler, 2022) kucie tworzy tylko błędne przekonanie o skuteczności własnej nauki. Dopiero sprawdzenie zapamiętanych informacji w formie testu, i to po pewnym czasie, pozwala skutecznie zweryfikować faktyczny poziom trwałej wiedzy. Drugą ważną rzeczą jest właśnie rozłożenie powtórek w czasie. Pomiędzy jednym a drugim sprawdzeniem swojej wiedzy powinien być odstęp czasowy.
Czy wszystkie formy sprawdzania wiedzy są równie skuteczne? Zdaniem autorów wydanego również w języku polskim Harvardzkiego poradnika skutecznego uczenia się (Brown, Roediger, McDaniel), sprawdziany, które wymagają, by odpowiedzi udzielić w formie eseju, krótkiej odpowiedzi lub pracy z fiszkami, są skuteczniejsze niż proste testy typu „prawda – fałsz” lub wielokrotnego wyboru. Jak widać działa zasada, którą rozumie każdy, kto uczęszcza na siłownię – im większy wysiłek, tym lepszy efekt. „No pain, no gain” – jak często powtarzam swoim uczniom.

W co się bawić, w co się bawić

Bo nauka może być przyjemna, szczególnie jeśli sięgniemy po nowoczesne technologie.

• Wordwall – różne formy samodzielnych ćwiczeń: quizy, wpisywanie odpowiedzi, porządkowanie kolejności, dopasowywanie i grupowanie.
• Anki – fiszki z automatycznym planowaniem powtórek. Uczeń ocenia, czy pamiętał odpowiedź, a program wyznacza kolejny termin. Nie jest to może w pełni system „pudełkowy”, stworzony przez Sebastiana Leitnera, ale z pewnością do niego zbliżony
• Gemini Notebook – generowanie fiszek i testów na podstawie przesłanych materiałów, z możliwością określenia tematu i trudności. Ważne jest stworzenie prawidłowego polecenia.
• Quizlet – tworzenie własnych fiszek i korzystanie z gotowych zestawów. Umożliwia powtarzanie materiału oraz sprawdzanie wiedzy w trybach nauki i testów. W poprzednim artykule umieściłem zestaw fiszek powtórkowych z XIX wieku.
• Kahoot – quizy z informacją o poprawności odpowiedzi, rozwiązywane samodzielnie lub w ramach rywalizacji z innymi. Pozwala sprawdzić wiedzę w atrakcyjnej, interaktywnej formie.

Sapere aude

W wydanej w Polsce w 2014 r. książce „Jak dzieci osiągają sukces. Nauka siły woli i ciekawości świata”, autor, Paul Tough, dowodzi, że sukces w mniejszym stopniu zależny jest od ilorazu inteligencji, a w większym od odwagi, ciekawości i wytrwałości. Również w przezwyciężaniu trudności, które są nieodłącznym elementem procesu uczenia się. Jeśli skończyłeś czytać ten artykuł, zainstaluj na swoim smartfonie niezbędne apki i ćwicz. Wytrwale …

Bibliografia:

Brown P. C., Roediger H. L. III, McDaniel M. A., Harvardzki poradnik skutecznego uczenia się, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2016.

Leitner S., Naucz się uczyć. Droga do sukcesu, Wydawnictwo Cztery Głowy, Gdańsk 2011.

Shana K. Carpenter, Steven C. Pan & Andrew C. Butler, The science of effective learning with spacing and retrieval practice, Nature Reviews Psychology volume 1, pages 496–511 (2022)

Tough P., Jak dzieci osiągają sukces. Nauka siły woli i ciekawości świata, Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa 2014.