Tematyka wypracowań z XX wieku – najczęściej pojawiająca się epoka na maturze z historii

„Jaka będzie epoka?” to problem, z którym mierzą się wszyscy przygotowujący się do matury z historii. W poprzedniej wersji matury (przed 2023 r.) tematów było pięć, tyle, ile jest epok (w szkolnym ujęciu): Starożytność, Średniowiecze, Nowożytność, XIX wiek, XX wiek. Obecnie są trzy tematy, więc istnieje ryzyko, że ulubiona epoka nie pojawi się w temacie maturalnym. Przygotowałem już bazę tematów maturalnych, mogliśmy się przyjrzeć, które epoki występują na maturze najczęściej i zwróciłem uwagę, że starożytność jest epoką zapomnianą w głowach twórców tematów maturalnych. Pora przyjrzeć się bliżej tematom maturalnym z XX wieku.

Historia powszechna vs historia Polski

Temat z XX wieku występuje zawsze jako trzeci temat. Z ośmiu tematów, które pojawiły się na maturach majowych i w arkuszach próbnych/pokazowych, aż pięć obejmowało tematykę z zakresu historii powszechnej. Co ciekawe, ani razu nie było tematu z dziejów II Rzeczypospolitej. Dwa „polskie tematy” dotyczyły natomiast fenomenu Polskiego Państwa Podziemnego i klęski Polski w 1939 r., a więc okresu II wojny światowej. Trzeci „polski” temat odnosił się do sprawy polskiej w okresie I wojny światowej, a i to w kontekście rozgrywania jej przez walczące mocarstwa. Temat dotyczący Państwa Podziemnego („„Polskie Państwo Podziemne było ewenementem w skali całej okupowanej Europy. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy, charakteryzując postawę wobec okupantów władz i społeczeństwa polskiego oraz dwóch wybranych innych państw okupowanych w okresie II wojny światowej.”) jest dodatkowo trudny, a to ze względu na sporą asymetrię pomiędzy dostępną – w warunkach szkolnych – wiedzą o polskim podziemiu, a informacjami o dwóch innych państwach okupowanych. Poza miłośnikami II wojny światowej – a ci najczęściej interesują się militariami – pozostałym trudno zebrać tutaj solidną podbudowę merytoryczną. Miłośnicy militariów byli pewnie zachwyceni w maju 2026 r., kiedy pojawił się jeden z popularnych tematów – „Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona […]”. Szczególnie na YouTube można znaleźć liczne podcasty i filmiki poświęcone temu zagadnieniu, cieszące się dużą popularnością.

Jakie pojawiły się jeszcze zagadnienia?

• czy blok komunistyczny był monolitem
• czy lata 50. były apogeum zimnej wojny
• problem pozornych zwycięzców I wojny światowej
• czy rok 1956 był przełomem w systemie komunistycznym
• czy powstanie systemów totalitarnych i autorytarnych w dwudziestoleciu było konsekwencją I wojny światowej

Aspekty

Czym są aspekty w wypracowaniu maturalnym wyjaśniałem w jednym z poprzednich artykułów. Z analizy, którą przeprowadziłem, wynikało, że zdecydowanie dominują aspekty analityczne (czyli np. polityczny, społeczno-gospodarczy etc.). W przypadku XX wieku sytuacja jest całkowicie inna. Konstrukcja „przykładowa” wystąpiła aż w 6 wypracowaniach! W przypadku pięciu tematów wymagano oparcia się na przykładach wybranych państw, a w jednym wymagano charakterystyki trzech wybranych wydarzeń.

Kwestia wyboru

Piszący wypracowanie w każdym z tematów otrzymują polecenie zajęcia stanowiska wobec postawionej tezy. Teoretycznie każdy wybór jest możliwy. Zdecydowanie lepiej jednak zająć takie stanowisko, które później będzie łatwiej udowodnić.

„Blok państw komunistycznych w Europie w latach 1945–1989 nie był monolitem„

Wybór jest pozorny, ponieważ blok państw komunistycznych nie był monolitem. Amen.

„Zimna wojna osiągnęła apogeum w latach 50. XX wieku„

Teza mocno wątpliwa. Apogeum zimnej wojny możemy poszukiwać w latach 60. (kryzys kubański) lub 80. (Afganistan, doktryna Reagana). Niestety, w dalszej części tematu jest wyraźna dyspozycja, że trzeba wybrać 3 wydarzenia z tego okresu (tzn. z lat 50.). Kryzys sueski, powstanie węgierskie i wojna koreańska – innego wyboru nie ma.

Sprawa polska w okresie I wojny światowej była elementem rozgrywki między mocarstwami
Spróbujcie mieć inne zdanie …

„Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona„

W alternatywną wersję wierzą tylko miłośnicy sci-fi.

itd.

Tezy, które miały „zmuszać do myślenia”, stają się smutną sztampą nowej wersji matury. Pragmatyzm egzaminu maturalnego wynika z faktu, że nie jest to panel dyskusyjny, tylko 180 minut, które rozstrzygają o szansach w rekrutacji na wyższe uczelnie. Walcząc o 15 punktów w tej części egzaminu wybieramy takie stanowisko, które łatwiej będzie później rozpisać na trzy aspekty. Niekoniecznie zgodne z naszymi przekonaniami …

Jeśli chcesz poznać zasady pisania wypracowania maturalnego,
wybierz mój kurs:

Matura z historii na 100%. Intensywny kurs

albo przeczytaj nietypowy poradnik maturalny:

Czarna Księga Maturzysty, czyli zakazana wiedza o maturze z historii