Jakie aspekty występują w wypracowaniu maturalnym?
Aspekty trzy
Tematy każdorazowo będą zawierać tezę, wobec której zdający będą musieli zająć stanowisko i je uargumentować, uwzględniając w swojej argumentacji różnorodne aspekty lub przykłady określone w temacie.
z Informatora maturalnego
„Aspekty” pojawiły się wraz z nową formułą rozprawki („Zadanie otwarte rozszerzonej odpowiedzi – wypowiedź argumentacyjna”). Po raz pierwszy zaprezentowane zostały w „Informatorze o egzaminie maturalnym z historii […]” i miały określać w jaki sposób rozwinąć należy tezę postawioną w temacie. W każdym wypracowaniu są trzy aspekty i stanowią oś, wokół której egzaminator ma budować ocenę całej pracy. 12 punktów można otrzymać za „bogatą argumentacja w odniesieniu do trzech elementów tematu”, więc na jeden aspekt przypada 4 pkt. Rygorystyczne trzymanie się podanych w temacie aspektów to warunek napisania wypracowania na maksymalną liczbę punktów.
Aspekty kontra przykłady
Analiza wszystkich 24 tematów wypracowań (Zadanie 26, a w arkuszu pokazowym Zadanie 21) z 8 dostępnych arkuszy maturalnych z historii (lata 2022–2026) wykazuje, że aspekty formułowane są na dwa sposoby: jako 3 aspekty analityczne (np. polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy) albo jako 3 konkretne przykłady/przypadki (np. panowanie trzech władców, dzieje trzech państw). Pierwsza forma zdecydowanie dominuje:
| Typ konstrukcji polecenia | Liczba tematów | Udział procentowy (%) | Charakterystyka wymagań |
|---|---|---|---|
| 📊 Konstrukcja aspektowa (3 aspekty) | 15 | 62,5% | Wymaga podzielenia wywodu na konkretne płaszczyzny (np. polityczna, militarna, kulturowa). |
| 🔑 Konstrukcja przykładowa (3 przypadki) | 9 | 37,5% | Wymaga zilustrowania tezy na trzech konkretnych case studies (np. 3 władców, 3 kraje, 3 wydarzenia). |
| Suma | 24 | 100% | Pełna baza tematów z 8 arkuszy. |
Jakie aspekty dominują w tematach?
Prześledźmy teraz, które aspekty analityczne pojawiają się najczęściej. Aspekt społeczno – gospodarczy (dokładnie tak sformułowany, lub rozbity na elementy: społeczny/ekonomiczny/gospodarczy), pojawił się we wszystkich 16 tematach, najczęściej jako „społeczno – gospodarczy” (11 razy). O jedno „oczko” mniej ma aspekt polityczny (ustrojowy, międzynarodowy). Kulturowy pojawił się 9 razy, a militarny 6 razy.
Strategiczne wnioski
Gospodarka, głupcze!
słynne hasło polityczne stworzone w 1992 roku przez Jamesa Carville’a, głównego stratega kampanii prezydenckiej Billa Clintona
- Nawet pobieżna lektura podręczników do historii na poziomie rozszerzonym prowadzi do wniosku, że przygniatająca większość treści skupia się wokół dziejów politycznych. Tematy gospodarcze pojawiają się z częstotliwością – jeden temat na rozdział. Co tu ukrywać, tematy gospodarcze nie są szczególnie ukochane przez większość uczniów (i chyba przez nauczycieli historii również).No, ale autorzy koncepcji rozprawki maturalnej postanowili dowartościować aspekt „gospodarczo – społeczny” i jak pokazałem wyżej występuje on praktycznie w każdym temacie, którego aspekty mają charakter problemowy. Jaki wniosek? Jeśli nie lubisz gospodarki lub kwestii społecznych, to dobrze ci radzę: zaprzyjaźnij się z nimi. To klucz do napisania wypracowania za 15 pkt.
- Każdy aspekt jest oceniany maksymalnie na 4 pkt. Jeśli napiszesz genialne wypracowanie z historii nowożytnej i obszernie omówisz aspekty polityczny i społeczno-gospodarczy, ale całkowicie pominiesz lub potraktujesz powierzchownie aspekt kulturowy, Twoja ocena za narrację automatycznie spada z 12 punktów do maksymalnie 8 lub 9 punktów (nawet przy braku jakichkolwiek błędów merytorycznych!).
- W przygotowaniach do matury nie pomijaj żadnego aspektu. Jeśli autentycznie nie lubisz gospodarki lub tematów o kulturze, niech pocieszeniem dla ciebie będzie fakt, że tych tematów jest dużo mniej niż stricte politycznych.
Więcej na temat tego, jak sobie sprytnie poradzić z „aspektowym problemem” znajdziesz w mojej książce:
Jeden komentarz